27 Aralık 2008

[Yazarlık-Yayıncılık] İnternette Eser Paylaşımı ve Telif Hakları

Teknolojinin gelişimiyle beraber ürettiğimiz şeyleri (her türlü yazı, çizim, fotoğraf, fikir...) paylaşmak için çok geniş bir alan ortaya çıktı: internet. Onunla tanışmam yedi yıl öncesine kadar uzanıyor. Bu yedi yılda büyüleyici, ve gelişim hızıyla oldukça şaşırtıcı bir sürece tanıklık ettim.O zamanlar her taraf mesaj panoları ve forumlarla doluydu. Bunların açılış amacı, şimdi blogların ve diğer düzinelerce web 2.0 uygulamasının kullanılma nedeniyle aynıydı: paylaşmak. Paylaşma evriminin üzerinden (bildiğim kadarıyla) yedi yıl geçmesine karşın eser sahiplerinin internette eserlerini paylaşma konusundaki çekingenliklerinde çok fazla azalma olmadı. Haksız sayılmazlar. Durum şu... Her gün yüzlerce insan kendi ürettikleri eserlerin başkasına aitmiş gibi gösterildiğine, izin alınmaksızın kullanıldığına, üzerinde küçük değişiklikler yapılıp sahiplenildiğine tanıklık ediyor. Halbuki internet bir 'serbest alan' değil. Kimsenin başkasının çabalayıp ürettiği şeyleri gelişigüzel kullanma hakkı (kanuni olarak) yok.(Not: Fikirler telif hakları değil, patent kapsamına giriyor.)

Bu haklarımıza karşın garip durumlar da yok değil. Son zamanların en çok kullanılan paylaşım araçları bloglar; fakat çoğu bedava blog sağlayıcısı size ait olan eserin bazı yayın, çoğaltma haklarını ellerinde bulunduruyor. (Bkz. Blogger Hizmet Şartları, 6. bölüm; Wordpress Terms of Service, 6. bölüm, 2. paragraf. Ayrıca Google'ın Docs gibi uygulamaları hakkında bkz. Google Terms of Service, 11.1)

Eser sahibiyseniz haksız kullanımların olup olmadığını kontrol etmek ve gerekeni yapmak size düşüyor. Maalesef, zaten bize ait olduğu belli olan bir şey için sitemizin orasına burasına uyarılar yazmak, bin bir türlü hokkabazlık yapmak durumunda kalabiliyoruz.

Peki ne yapmalı? Aslında yapılabilecek çok şey var; fakat hangisi gerçekten gerekli, hangisi meseleyi abartmak bilemiyorum. Temel olarak Avukat Şamil Demir'in yazmış olduğu 'Blog yazarlarının telif hakları' ve SiberKültür'deki 'İçerik hırsızlığına karşı yapılabilecekler' yazılarını okuyabilirsiniz.

Eser üretme işlemini kağıt kalem üzerinde sürdürenler... Aslında eseriniz elektronik ortamda bulunmadığı için tam bir kontrole sahipsiniz. Birileriyle eserinizin kopyasını paylaşmazsanız, çalınma olasılığı birinin evinize girip çalmasıyla aynı. Paylaşmadan olmaz derseniz, eserinizi (en sağlamı) notere tasdikletip cebinizde delik açabilir, elektronik ortamda Tasdix.com'dan yararlanabilir, ya da bir zarfın içine eserinizi koyup taahhütlü olarak kendinize gönderir ve zarfı hiç açmadan tüm haklarına sahip olabilirsiniz (Tasdix.com'la aynı mantık).

Yararlı Bazı Siteler

  • Google.com - İçerik hırsızları genelde eserleri olduğu gibi çaldığı için belli cümleleri, başlıkları, dosya isimlerini vb. aratarak içeriğinizin başka yerde kullanılıp kullanılmadığını kontrol edebilirsiniz. (Ayrıca bkz. Google Spam Sonuçları BildirmeYasal bir durumu rapor etme)
  • Copyscape.com - Sistem çok basit. Sitenizin adresini giriyorsunuz ve herhangi bir içeriğinizin başka bir yerde kullanılıp kullanılmadığını kontrol ediyor. Google'dan daha pratik gelebilir. Tek kötü yanı 10 sonuçtan fazlasını görebilmek için özel üyeliğinizin olması gerekmesi.
  • Archive.org - Siteleri belli aralıklarla arşivler. Eserinizin bulunduğu sayfa yayından kalkmış olsa bile, burada bulma ihtimaliniz var. Yargı aşamasında işe yarar mı bilmem ama 'Bunu ben yazdım' tarzı inat eden kopyacıların gözüne sokulabilir.
  • Tasdix.com - Tasdix, belgelerinizi elektronik olarak tasdik etmenizi sağlıyor. Tamamen yasal. İnternet siteleri için de uygulamaları var diye biliyorum. Not: Benzer başka Türk uygulamaları bilen varsa, paylaşabilir mi acaba?
  • Creativecommons.org - Pek çok yerde 'Creative Commons' ibaresini görmüşsünüzdür. İşte bu, o. "Her hakkı saklıdır."dan ziyade paylaşımı, "Bazı hakları saklıdır." düşüncesini savunan bir site. Ayrıntılı bilgiyi (Türkçe) buradan alabilirsiniz.
  • Ozmo.com - 'Creative Commons' mantığıyla çalışan bir sistem. Blogunuza, fotoğraflarınıza, kısacası eserlerinize lisans belirleyebiliyorsunuz ve eserlerinizi kullanmak isteyen olursa, bunun için size ödeme yapılıyor.
  • Telifhaklari.gov.tr - Telif haklarına dair T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı'nın resmi sitesi. Kesin bilgileri buradan alabilirsiniz. Ayrıca 'süreli olmayan yayınlar başvurusu' diye etkileşimli bir bölüm var; fakat nasıl işlediğini tam olarak anlayamadım.

Kendi adıma konuşmak gerekirse, bu telif hakkı meselelerinden hiç haz etmiyorum. Bilgi de, eserler de paylaşılmalı. İlham alınıp yeni şeyler ortaya çıkarılmalı. Belki içeriğimiz başka yerlerde izinsiz kullanıldığında, "Düşüncelerim daha çok insana ulaşıyor, ne güzel!" diyebilecek kadar ego yoksunu ve pembe camlı zarif gözlüklerimizle olabilmeliyiz.

Kimdi hatırlamıyorum, bir yazar kitabının telif haklarını bizim yayınevlerinden birine bir kahve (idi sanırım) karşılığı vermiş. Şimdi var mı böyle bir şey, olabilir mi hiç? Günümüzde çoğu insan ne kendisine ne de başkalarına yeterli saygıyı duymuyor. Hepimizin gözünü para bürümüş durumda. Umarım yakın bir tarihte kültürümüz öyle bir gelişir ki; tüm bu kanunlara gerek kalmaz, herkes içgüdülerini dinleyerek bilir haklarını (beynimize bu işi görecek bir çip yerleştirilir belki!).

Kaynaklar:

M.T.S., 27 Aralık 2008

Tepkiler: 

Hiç yorum yok: